De meeste mensen gaan ervan uit dat banken slechts ‘spaargeld’ uitlenen, maar banken zijn geldscheppende instellingen. Het privilege op geldschepping zou niet in private, maar in publieke handen moeten liggen volgens Martijn Jeroen van der Linden, bestuurslid van de Stichting Ons Geld. Tijdens zijn presentatie bij het Transition Town Café op 3 juni jl. in Castricum heeft hij dit helder toegelicht.

Van der Linden zet uiteen hoe het huidige geldstelsel is ontstaan en wat de belangrijkste weeffout is. De manier waarop geld gecreëerd wordt: als schuld door private commerciële banken. Dit is volgens van der Linden de voornaamste veroorzaker van de financiële crisis van 2007-8, en van stijgende private schulden en financiële instabiliteit. Omdat dit onderwerp ontbreekt in het maatschappelijk debat over de toekomst van de bankensector is Ons Geld samen met het toneelgezelschap De Verleiders en econoom Ad Broere een burgerinitiatief gestart (http://burgerinitiatiefonsgeld.nu/). Het doel van dit initiatief: geldschepping onderbrengen bij een 4e macht, bij ons allen. Inmiddels heeft er een Kamerdebat plaatsgevonden en staat het onderwerp op de politieke agenda.

Ieder nieuw krediet verstrekt door een private bank, leidt tot nieuw geld. Banken zijn verplicht een kasreserve aan te houden maar deze is marginaal. Dit houdt in dat er geen cash staat tegenover de kredieten die banken verstrekken. Mochten alle spaarders tegelijkertijd hun geld op willen nemen, ontstaat er een probleem. Des te meer krediet banken verstrekken, des te groter de bankbalansen, des te meer ze verdienen. Banken vragen namelijk een rentepercentage over elk verstrekt krediet. Winst maximaliserende banken hebben er dus belang bij zoveel mogelijk mensen in zo hoog mogelijke schulden te steken. In 2007-8 bleek deze schuldenmaatschappij  onhoudbaar toen de schulden niet meer konden worden afgelost. Om te zorgen dat niet het gehele betalingsverkeer en het gehele financieel systeem instortte, zijn de ‘too big to fail’ banken gered door de overheid, ofwel de belastingbetalers.

De vraag rijst waarom er de afgelopen 8 jaar niets fundamenteels veranderd is en waarom geldschepping überhaupt het privilege van private banken is. Waarschijnlijk omdat het een complex onderwerp is wat slechts door weinig mensen goed wordt begrepen. Ook veel economen begrepen geldschepping niet of ontkenden het. Echter, in 2014 brachten zowel de Bank of England als ING een rapport uit waarin is bevestigd wat door stichting Ons Geld al langer wordt geroepen: banken creëren geld. Mede hierdoor maken ze veel winst en kunnen ze zich grote kantoren in de centra van steden veroorloven. Waarom mogen andere instellingen geen geld creëren? Waarom krijgt Milieudefensie niet het privilege om uit niets geld te creëren zodat ze windmolenparken kan neerzetten? Waarom wordt geldcreatie niet ingericht in het algemeen belang?

Door kredietverlening en geldschepping te scheiden, zoals stichting Ons Geld bepleit, krijg je een veel eerlijkere markt en een stabieler financieel systeem. Indien private banken functioneren als intermediair dienen zij eerst geld van spaarders te werven voordat er een krediet kan worden verstrekt. Als burger kun je dan kiezen om je geld te stallen bij een commerciële bank die je hoog rendement beloofd, maar met het risico dat je je geld kwijtraakt indien de bank omvalt. Je kunt er ook voor kiezen je geld uit te lenen via een kredietunie of via een peer-to-peer lening. Of je laat geld staan op een transactierekening bij de vierde macht, mogelijk de centrale bank. Hier staat je geld veilig, maar ontvang je geen rendement. Die keuzemogelijkheid is er nu niet. Wel wordt er gepoogd een depositobank op te richten. Er zijn ook steeds meer regionale initiatieven die een nieuw betaalmiddel introduceren zoals de Dam, Letsa en De Alphense Betaalwijze.

Het laatste woord is er nog lang niet over gezegd, maar er is in ieder geval een debat op gang gebracht over de cruciale vraag waarom geldschepping het privilege is van private banken. Wilt u meer lezen over dit onderwerp? Dan is er meer te lezen over dit onderwerp op www.mjvdl.com en www.onsgeld.nu

Dit artikel dat ik heb geschreven naar aanleiding van een presentatie van Martijn Jeroen van der Linden bij Transition Town café in Castricum is geplaatst in de Uitkijkpost, editie Castricum van 2 november 2016.

artikelgeldschepping